TP - Nhà xuất bản Thông tấn vừa cho ra lò cuốn sách đồ sộ “Một trăm giờ với Fidel Castro” của nhà báo Ignacio Ramonet với trên 600 trang. Chúng tôi có cuộc trao đổi với dịch giả Đỗ Tuấn Anh, người dịch tác phẩm này ra tiếng Việt.

Là người đọc Việt Nam đầu tiên (có thể nói như thế), anh thấy có những điều thú vị gì về Fidel có thể gây bất ngờ cho độc giả VN?

Với tư cách là một độc giả Việt Nam giống như bao người khác vốn luôn kính trọng và ngưỡng mộ Fidel, tôi từng cho rằng mình đã được đọc và hiểu khá rõ về ông cũng như về Cách mạng Cu-ba.

Nhưng quả thật, khi cầm trên tay cuốn sách này, càng đọc tôi càng thấy bất ngờ và thú vị với những gì được ông chia sẻ trong đó.

Điều đầu tiên thu hút độc giả chính là những ngày tháng tuổi thơ của cậu bé Castro hiếu động và ương ngạnh tại quê nhà Biran trước khi vào học tại trường của những thầy tu dòng Tên; qua đó có thể hiểu tại sao con trai của một chủ đồn điền giàu có như ông lại trở thành một người nổi dậy chống cường quyền, và cuối cùng là một lãnh tụ cộng sản kiệt xuất.

Độc giả cũng sẽ được biết thêm nhiều chi tiết rất xúc động về tình đồng chí keo sơn của ông với nhà cách mạng nổi tiếng Che Guevara.

Fidel còn đưa ra những thông tin và nhận định ít được công bố về các sự kiện chính trị có tầm quan trọng đặc biệt tới tình hình thế giới trong thế kỷ 20, mà tiêu biểu cuộc khủng hoảng tên lửa hạt nhân Caribê giữa Liên Xô và Mỹ năm 1962 từng đặt thế giới bên bờ vực của một cuộc chiến hủy diệt; và có lẽ cũng không nhiều độc giả từng biết về vai trò tích cực của Cuba đối với phong trào đấu tranh giành độc lập ở châu Phi những năm 1960 (đặc biệt là cuộc chiến đấu và hy sinh anh dũng của các chiến sĩ quốc tế Cuba chống lại chế độ phân biệt chủng tộc a-pác-thai Nam Phi ở Angola).

Tôi cũng tin rằng độc giả sẽ phải khâm phục khi tìm hiểu cuộc đối đầu của ông với mười đời Tổng thống Mỹ liên tiếp, từ Eisenhower tới George W. Bush cùng vô số những âm mưu ám sát mà Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã nhằm vào ông.

Đọc đến trang cuối cùng thì điều sống động nhất, nổi bật nhất mà cuốn hồi ký đề cập tới tất cả các vấn đề mà độc giả quan tâm này mang đến cho độc giả chính là bức chân dung hoàn chỉnh nhất về Fidel Castro…

Một trong những cái khó khăn của người viết sách tiểu sử là bị phụ thuộc vào chính nhân vật như: người đó có cởi mở hay không, có dám nhìn thẳng vào sự thật hay không? vv và vv... Anh có nhận xét gì về cách trả lời của Fidel với nhà báo Ignacio Ramonet?

Trong một trăm giờ phỏng vấn Fidel, Ignacio Ramonet đã đặt ra cho ông rất nhiều câu hỏi. Từ những câu hỏi thông thường cho đến những câu mà chúng ta vẫn cho là “nhạy cảm”.

Từ những câu hỏi liên quan đến cáo buộc của phương Tây rằng Cuba đàn áp và hạn chế dân chủ, nhân quyền, cho tới chính sách di cư, những khó khăn và bất cập mà chính quyền Cuba đã và đang phải giải quyết, chính sách đối với người đồng tính, việc Cuba còn áp dụng án tử hình…

Nhưng độc giả hẳn sẽ ngỡ ngàng khi Fidel trả lời tất cả những câu hỏi đó một cách thẳng thắn và minh triết nhất. Ông không hề giấu giếm hay tìm cách lảng tránh những vấn đề mà nhà báo đưa ra.

Trong những câu trả lời của ông cũng không hề có sự thanh minh hay hằn học. Chúng ta chỉ thấy trong đó một khát vọng cháy bỏng hy sinh vì Cách mạng Cuba và cuộc sống tốt đẹp hơn cho người dân…

Dịch tác phẩm này, các anh có gặp khó khăn gì không? Ngược lại, có những thuận lợi gì?

Cuốn hồi ký này được chúng tôi chuyển dịch từ bản tiếng Anh chứ không phải từ bản tiếng Tây Ban Nha nguyên gốc, cho nên cũng có đôi chút khó khăn về mặt ngôn ngữ.

Có những cách chi tiết hoặc thông tin khi được dịch qua dịch lại cũng ít nhiều bị thay đổi về nét nghĩa nên việc hiểu đúng và bám sát tinh thần ban đầu nhiều khi cũng không hề dễ dàng.

Bên cạnh đó, đúng như nhà báo Ramonet đã chỉ ra, trong quá trình trả lời câu hỏi, nhiều lúc Fidel nói rất dài, rất say sưa, vô số ý tưởng thay nhau cuồn cuộn trào ra như một dòng thác. Nhiều lúc những điều ông nói tưởng chừng như hoàn toàn không ăn nhập gì với nội dung câu hỏi hoặc chủ đề đang được thảo luận.

Nhưng có lẽ những khó khăn đó cũng chỉ là rất nhỏ khi đặt cạnh thuận lợi mà chúng tôi có khi dịch tác phẩm này.

Qua việc dịch tác phẩm “100 giờ với Fidel Castro”, anh thấy cách làm việc của tác giả cuốn sách như thế nào? Như tôi biết, ở VN chưa có cuốn sách nào thể hiện dưới hình thức phỏng vấn, mà lại vượt ra khỏi khuôn khổ văn bản báo chí như cuốn sách đồ sộ nói trên. Vậy theo anh hình thức làm việc này có gợi ra kinh nghiệm gì cho các nhà văn, nhà báo VN khi làm việc với những nhân vật nổi tiếng?

Quả thật lần đầu tiên cầm tác phẩm này trên tay, tôi cũng khá băn khoăn. Xưa nay chúng ta vẫn quen với khuôn mẫu đã là tiểu sử, nhất là tiểu sử nhân vật nổi tiếng, phải là văn viết, phải mang tính “kinh viện”, “học thuật”, trong khi đây lại là một tác phẩm dạng hội thoại, dạng ghi văn nói.

Nhưng càng đọc độc giả sẽ càng thấy đây chính là một nét độc đáo góp phần làm nên sức hấp dẫn, sống động và chân thực của tác phẩm.

Độc giả sẽ có cảm giác như đang được đối thoại trực tiếp, được trò chuyện cùng Fidel, được nghe ông say sưa hùng biện, được nghe ông nói về chính mình, chứ không phải là đang đọc những gì một người khác viết  về ông.

Và quan trọng hơn cả, hình thức hỏi đáp của cuốn hồi ký hoàn toàn phù hợp với mục đích mà tác giả đặt ra ngay từ đầu - đó là “thật bất công khi Fidel Castro, một lãnh tụ xuất chúng bị báo chí phương Tây phê phán và lên án gay gắt, lại không có cơ hội giải thích mọi chuyện theo quan điểm của mình, và trực tiếp đưa ra những tuyên bố về cuộc đời đấu tranh cách mạng của ông”.

Tôi nghĩ đây là một hình thức tiểu sử độc đáo mà các nhà văn Việt Nam có thể tham khảo.

Xin cảm ơn anh.

Lê Anh Hoà